{"id":450,"date":"2009-07-14T14:43:56","date_gmt":"2009-07-14T12:43:56","guid":{"rendered":"https:\/\/arturszpilka.pl\/?p=450"},"modified":"2013-03-19T20:11:18","modified_gmt":"2013-03-19T19:11:18","slug":"2404-fobie-kiedy-strach-sie-bac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arturszpilka.pl\/?p=450","title":{"rendered":"Fobie &#8211; kiedy strach si\u0119 ba\u0107"},"content":{"rendered":"<p align=\"justify\">\n<span style=\"font-size: medium\"><b style=\"font-size: 14px\">Prawie ka\u017cdy z nas czego\u015b si\u0119 boi, ale niekt\u00f3rym l\u0119k utrudnia codzienne funkcjonowanie.<br \/>\n<!--more--><\/p>\n<p align=\"justify\">\n<span style=\"font-size: medium\"><b style=\"font-size: 14px\">Prawie ka\u017cdy z nas czego\u015b si\u0119 boi, ale niekt\u00f3rym l\u0119k utrudnia codzienne funkcjonowanie. Jak odr\u00f3\u017cni\u0107 zaburzenie od normy? Gdzie szuka\u0107 pomocy? Tu znajdziesz odpowied\u017a.<\/b><\/span>\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\n[[OPENX]]\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nStrach i l\u0119k zazwyczaj u\u017cywamy tych dw\u00f3ch termin\u00f3w zamiennie, jednak wed\u0142ug psycholog\u00f3w i psychiatr\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 znaczeniem. Strach jest zazwyczaj definiowany jako reakcja emocjonalna na realn\u0105, zagra\u017caj\u0105c\u0105 sytuacj\u0119, kt\u00f3ra ma miejsce tu i teraz. L\u0119k natomiast pojawia si\u0119 w sytuacjach niezwi\u0105zanych z bezpo\u015brednim niebezpiecze\u0144stwem. Mo\u017ce by\u0107 wynikiem przypominania sobie zagra\u017caj\u0105cych wydarze\u0144 lub kontaktu z jakim\u015b bod\u017acem &#8211; przedmiotem, osob\u0105, miejscem &#8211; kt\u00f3ry kojarzy si\u0119 z zagro\u017ceniem.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nEmocje te s\u0105 zupe\u0142nie naturalne i od czasu do czasu prze\u017cywa je ka\u017cdy cz\u0142owiek, r\u00f3wnie\u017c taki, kt\u00f3ry nie do\u015bwiadcza zaburze\u0144 psychicznych. Co wi\u0119cej, s\u0105 bardzo po\u017cyteczne, bo informuj\u0105 o tym, \u017ce w\u0142a\u015bnie si\u0119 dzieje, lub zaraz mo\u017ce si\u0119 wydarzy\u0107 co\u015b, przez co poniesiemy straty. To tabliczki ostrzegawcze, kt\u00f3re pomagaj\u0105 nam zawr\u00f3ci\u0107 z drogi b\u0105d\u017a zwi\u0119kszy\u0107 czujno\u015b\u0107, kiedy nara\u017camy si\u0119 na przykre konsekwencje np. po\u0142amanie n\u00f3g podczas skoku ze spadochronem albo utrat\u0119 maj\u0105tku w wyniku du\u017cej inwestycji.<\/p>\n<p><b>Stary mechanizm<\/b>\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nL\u0119k nie zawsze jest naszym sojusznikiem. Kiedy wybieramy si\u0119 do dentysty, na rozmow\u0119 kwalifikacyjn\u0105, oczekujemy z\u0142ej lub dobrej wiadomo\u015bci jest nam zupe\u0142nie niepotrzebny. Niestety, nasze m\u00f3zgi nie s\u0105 doskona\u0142e na tyle, by odr\u00f3\u017cnia\u0107 sytuacje, w kt\u00f3rych rzeczywi\u015bcie warto podnie\u015b\u0107 alarm, od tych, w kt\u00f3rych korzystne by\u0142yby spok\u00f3j i opanowanie. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c za l\u0119k jest odpowiedzialne pobudzenie tzw. uk\u0142adu limbicznego, czyli starej ewolucyjnie cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu. W zwi\u0105zku z tym trudno kontrolowa\u0107 sam proces powstawania tej emocji. Towarzysz\u0105 jej przewa\u017cnie objawy ze strony ca\u0142ego organizmu, takie jak przyspieszenie pracy serca i wzmo\u017cone pocenie si\u0119.<\/p>\n<p><b>Kiedy l\u0119k utrudnia \u017cycie<\/b>\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nZdarza si\u0119, \u017ce l\u0119k przybiera patologiczn\u0105 posta\u0107 i znacz\u0105co komplikuje \u017cycie odczuwaj\u0105cych go ludzi. Specjali\u015bci m\u00f3wi\u0105 wtedy o zaburzeniach l\u0119kowych. Nale\u017c\u0105 do nich fobie, w kt\u00f3rych przebiegu l\u0119k jest wywo\u0142ywany przede wszystkim przez okre\u015blone sytuacje lub przedmioty, obiektywnie niestanowi\u0105ce zagro\u017cenia. Osoba cierpi\u0105ca na fobi\u0119 mo\u017ce prze\u017cywa\u0107 l\u0119k o r\u00f3\u017cnym nat\u0119\u017ceniu, od lekkiego niepokoju do przera\u017cenia. Towarzysz\u0105 mu typowe objawy fizjologiczne (np. szybkie bicie serca, uczucie omdlewania), kt\u00f3re z czasem mog\u0105 si\u0119 sta\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em obaw o w\u0142asne zdrowie i, je\u015bli chory si\u0119 na nich koncentruje, prowadzi\u0107 do pog\u0142\u0119bienia zaburze\u0144 l\u0119kowych.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nOsoba cierpi\u0105ca na fobi\u0119 prze\u017cywa l\u0119k przy zetkni\u0119ciu z pewnymi bod\u017acami, ale l\u0119ka si\u0119 te\u017c na sam\u0105 my\u015bl o kontakcie z nimi. W ten spos\u00f3b powstaje tzw. l\u0119k antycypacyjny, czyli obawa przed pojawieniem si\u0119 l\u0119ku. Powodowany nim pacjent, aby nie prze\u017cywa\u0107 trudnych emocji, starannie unika potencjalnie l\u0119kotw\u00f3rczych sytuacji, co mo\u017ce mu utrudnia\u0107 normalne funkcjonowanie spo\u0142eczne. Dodatkowo, problem ten cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z depresj\u0105, jako pierwotna przyczyna lub pochodna obni\u017conego nastroju.<\/p>\n<p><b>Czego si\u0119 boimy<\/b>\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nPsychiatrzy wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 trzy postaci fobii:\n<\/p>\n<ul>\n<li>agorafobi\u0119,<\/li>\n<li>fobi\u0119 spo\u0142eczn\u0105,<\/li>\n<li>fobie specyficzne.<\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"justify\">\n<b>Agorafobia<\/b> to nie tylko L\u0119k przestrzeni. Istot\u0105 agorafobii jest l\u0119k przed sytuacjami, w kt\u00f3rych chory zostanie pozbawiony mo\u017cliwo\u015bci powrotu do bezpiecznego miejsca i pomocy ze strony bliskich. W zwi\u0105zku z tym unika podr\u00f3\u017cy, zakup\u00f3w, zbiorowisk ludzkich czy te\u017c wszelkich samodzielnych wyj\u015b\u0107 z domu. Agorafobia najcz\u0119\u015bciej dotyczy kobiet i rozpoczyna si\u0119 we wczesnej doros\u0142o\u015bci. Je\u015bli nie udaje si\u0119 jej skutecznie wyleczy\u0107, staje si\u0119 zaburzeniem przewlek\u0142ym. Znacz\u0105co komplikuje wtedy funkcjonowanie spo\u0142eczne, a cz\u0119sto tak\u017ce rodzinne np. sytuacja, w kt\u00f3rej \u017cona wychodzi z domu wy\u0142\u0105cznie w towarzystwie m\u0119\u017ca, mo\u017ce doprowadzi\u0107 do powa\u017cnych problem\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich. \u00a0<br \/>\n<b><br \/>\nFobia spo\u0142eczna<\/b> to l\u0119k przed sytuacjami, w kt\u00f3rych uwaga innych os\u00f3b mo\u017ce by\u0107 skupiona na osobie cierpi\u0105cej na zaburzenie. Osoba taka obawia si\u0119 ich oceny, dlatego fobia spo\u0142eczna cz\u0119sto koncentruje si\u0119 wok\u00f3\u0142 publicznych wyst\u0105pie\u0144 lub spotka\u0144 z przedstawicielami p\u0142ci przeciwnej. Mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce uog\u00f3lniona na wszelkie sytuacje spo\u0142eczne i prowadzi\u0107 do niemal ca\u0142kowitej izolacji od ludzi, z wyj\u0105tkiem cz\u0142onk\u00f3w najbli\u017cszej rodziny. Fobia ta przejawia si\u0119 ju\u017c w okresie dojrzewania i jest r\u00f3wnie cz\u0119sta u przedstawicieli obu p\u0142ci.<br \/>\n<b><br \/>\nFobie specyficzne<\/b> ograniczaj\u0105 si\u0119 do konkretnych sytuacji, takich jak obecno\u015b\u0107 konkretnych zwierz\u0105t (np. paj\u0105k\u00f3w, kot\u00f3w), przebywanie na znacznej wysoko\u015bci, wizyta u dentysty, widok krwi. Nie musz\u0105 by\u0107 uci\u0105\u017cliwe, o ile choremu \u0142atwo unika\u0107 wywo\u0142uj\u0105cych l\u0119k okoliczno\u015bci. Fobie te pojawiaj\u0105 si\u0119 ju\u017c w dzieci\u0144stwie (cz\u0119\u015bciej u dziewczynek) i zazwyczaj utrzymuj\u0105 si\u0119 przez d\u0142ugie lata.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nNiekt\u00f3re fobie s\u0105 bardzo powszechne (np. l\u0119k przed w\u0119\u017cami), inne wyst\u0119puj\u0105 u niewielu os\u00f3b (np. l\u0119k przed \u015bniegiem). By\u0107 mo\u017ce na takie zaburzenia cierpi na jakim\u015b etapie swojego \u017cycia nawet kilka procent spo\u0142ecze\u0144stwa, ale poniewa\u017c trudno\u015bci te nie zawsze wywieraj\u0105 znacz\u0105cy wp\u0142yw na codzienne funkcjonowanie, leczenie cz\u0119sto nie jest koniecznie.<br \/>\n<b><br \/>\nSk\u0105d si\u0119 bior\u0105 fobie?<\/b>\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nNa to pytanie trudno jednoznacznie odpowiedzie\u0107. Wszystko zale\u017cy od tego, jaki model funkcjonowania ludzkiej psychiki przyjmuje lekarz czy psycholog.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nWielu b\u0119dzie upatrywa\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 zaburze\u0144 l\u0119kowych w nierozwi\u0105zanych, wewn\u0119trznych konfliktach. Wed\u0142ug psychoanalityk\u00f3w przyczyn\u0105 fobii mo\u017ce by\u0107 np. <b>obawa przed zrealizowaniem nieakceptowanych pragnie\u0144<\/b>. <br \/>\nFobi\u0119 spo\u0142eczn\u0105 nietrudno powi\u0105za\u0107 z <b>histori\u0105 kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych <\/b>danej osoby. Nie mo\u017cna jednak stwierdzi\u0107 z pewno\u015bci\u0105, \u017ce za jej rozw\u00f3j odpowiadaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie stresuj\u0105ce wydarzenia \u017cyciowe. Istotn\u0105 rol\u0119 mog\u0105 odgrywa\u0107 tak\u017ce czynniki biologiczne.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nWydaje si\u0119, \u017ce u podstaw fobii specyficznych cz\u0119sto le\u017cy mechanizm tzw. w<b>arunkowania klasycznego<\/b>. Polega on na tym, \u017ce osoba w niezagra\u017caj\u0105cych, specyficznych okoliczno\u015bciach do\u015bwiadcza l\u0119ku wywo\u0142anego innym (cz\u0119sto niezidentyfikowanym przez ni\u0105) bod\u017acem. Sytuacja ta powtarza si\u0119, b\u0105d\u017a cz\u0119\u015bciej jest \u017ar\u00f3d\u0142em bardzo silnej reakcji l\u0119kowej. W konsekwencji, w m\u00f3zgu takiej osoby powstaje skojarzenie pomi\u0119dzy obiektywnie neutraln\u0105 sytuacj\u0105 a silnymi emocjami. Odt\u0105d niestwarzaj\u0105ca realnego zagro\u017cenia sytuacja staje si\u0119 sygna\u0142em wyzwalaj\u0105cym l\u0119k.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nLudzie, jako istoty spo\u0142eczne, s\u0105 zdolni do uczenia si\u0119 poprzez na\u015bladowanie zachowa\u0144 innych, kiedy znane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c konsekwencje tych zachowa\u0144. Mechanizm ten nosi nazw\u0119 <b>modelowania<\/b> i mo\u017ce mie\u0107 udzia\u0142 w powstawaniu zaburze\u0144 l\u0119kowych. Na przyk\u0142ad dziecko, kt\u00f3re widzi matk\u0119 krzycz\u0105ca na widok paj\u0105ka, prawdopodobnie te\u017c wykszta\u0142ci l\u0119k przed tymi zwierz\u0119tami.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nWarte wzmianki s\u0105 <b>koncepcje ewolucyjne<\/b>. Zgodnie z nimi, niekt\u00f3re bod\u017ace, kt\u00f3re cz\u0119sto s\u0105 przedmiotem fobii specyficznych szczeg\u00f3lnie \u0142atwo wywo\u0142uj\u0105 patologiczny l\u0119k. Na przyk\u0142ad w\u0119\u017ce i skorpiony to jadowite zwierz\u0119ta, wobec kt\u00f3rych nasi przodkowie musieli zachowa\u0107 du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107. By\u0107 mo\u017ce ci spo\u015br\u00f3d nas, kt\u00f3rzy cierpi\u0105 na zwi\u0105zane z nimi fobie, s\u0105 potomkami ludzi najlepiej przystosowanych do dawnych warunk\u00f3w, o silnie wykszta\u0142conym systemie ostrzegania.<\/p>\n<p><b>To si\u0119 da wyleczy\u0107<\/b>\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nFobii mo\u017cna si\u0119 pozby\u0107, cho\u0107 nie jest to \u0142atwe zadanie. Przede wszystkim trzeba w to uwierzy\u0107 i chcie\u0107. Choremu czasem wygodnie korzysta\u0107 z opieki domownik\u00f3w i unika\u0107 budz\u0105cych l\u0119k sytuacji.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nUwa\u017ca si\u0119, \u017ce fobie s\u0105 podtrzymywane dzi\u0119ki mechanizmowi b\u0142\u0119dnego ko\u0142a. Osoba, kt\u00f3ra boi si\u0119 danej sytuacji, unika konfrontacji, wi\u0119c nie mo\u017ce si\u0119 przekona\u0107, \u017ce nie stanowi\u0105 one rzeczywistego niebezpiecze\u0144stwa.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nW leczeniu fobii bardzo skuteczna jest <b>psychoterapia<\/b>. Jednak najci\u0119\u017csze postaci zaburze\u0144 wymagaj\u0105 tak\u017ce wspomagania farmakologicznego.\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\nPsychoterapia mo\u017ce koncentrowa\u0107 si\u0119 na pierwotnych przyczynach zaburzenia, je\u017celi l\u0119k jest rozumiany jako konsekwencja wewn\u0119trznych konflikt\u00f3w i przesz\u0142ych \u017cyciowych do\u015bwiadcze\u0144. Bardzo skuteczne s\u0105 jednak metody skoncentrowane na konkretnych, wywo\u0142uj\u0105cych l\u0119k sytuacjach. Do takich nale\u017cy om\u00f3wiona poni\u017cej technika tzw. <b>systematycznej desensytyzacji<\/b> (odczulania). <\/p>\n<p>Podczas pierwszego spotkania z psychoterapeut\u0105 pacjent sporz\u0105dza list\u0119 sytuacji wzbudzaj\u0105cych l\u0119k i szereguje je od najmniej do najbardziej zagra\u017caj\u0105cej. Nast\u0119pnie uczy si\u0119 wprowadzania w stan odpr\u0119\u017cenia. Kiedy ju\u017c, z pomoc\u0105 terapeuty, opanuje techniki relaksacyjne, zrelaksowany wyobra\u017ca sobie kolejne bod\u017ace z listy (pierwotna wersja tej techniki zak\u0142ada konfrontacj\u0119 pacjenta z rzeczywistymi bod\u017acami l\u0119kotw\u00f3rczymi, jednak nie zawsze jest to mo\u017cliwe). Pacjent przywo\u0142uje dane wyobra\u017cenie tyle razy, ile potrzeba, by nie wyst\u0105pi\u0142a reakcja l\u0119kowa. W ten spos\u00f3b, podczas kolejnych sesji, dociera do wzbudzaj\u0105cego najsilniejszy niepok\u00f3j wyobra\u017cenia. <\/p>\n<p>Skuteczno\u015b\u0107 tej, jak i wielu innych metod psychoterapeutycznych w leczeniu fobii zosta\u0142a potwierdzona wynikami bada\u0144.<\/p>\n<p align=\"justify\">\nMa\u0142gorzata Libman<br \/>\nPsycholog\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\n&nbsp;\n<\/p>\n<p align=\"justify\">\n<b>Pi\u015bmiennictwo <\/b>\n<\/p>\n<div align=\"justify\">\n<ul>\n<li>Bilikiewicz A. (2007), Psychiatria. PZWL, Warszawa<\/li>\n<li>Klasyfikacja zaburze\u0144 psychicznych i zaburze\u0144 zachowania w ICD-10 (2007) <\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prawie ka\u017cdy z nas czego\u015b si\u0119 boi, ale niekt\u00f3rym l\u0119k utrudnia codzienne funkcjonowanie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-450","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arturszpilka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/450","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arturszpilka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arturszpilka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arturszpilka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arturszpilka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=450"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arturszpilka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/450\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arturszpilka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=450"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arturszpilka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=450"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arturszpilka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=450"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}